In de afgelopen jaren is er binnen bevrijdingsbediening, innerlijke genezing en geestelijk leiderschapsontwikkeling steeds vaker gesproken over begrippen als geest, ziel, hart en essentie. Deze termen worden gebruikt om woorden te geven aan diepere lagen van het menselijk innerlijk die niet altijd voldoende verklaard worden door gedrag, overtuigingen of emoties alleen. In pastorale praktijk en bediening groeit het besef dat mensen, zelfs na bekering, gebed en discipelschap, soms blijven vastlopen op niveaus die vragen om een verfijnder onderscheid en een diepere benadering van herstel en heelheid.
De Bijbel gebruikt de begrippen ziel, lichaam en geest op verschillende plaatsen, bijvoorbeeld hier:
"In Zijn hand is de ziel van alles wat leeft, en de geest van al het menselijk vlees."
Job 12:10 (HSV)
en hier:
"En moge de God van de vrede Zelf u geheel en al heiligen, en mogen uw geheel oprechte geest, de ziel en het lichaam onberispelijk bewaard worden bij de komst van onze Heere Jezus Christus."
1 Thessalonicenzen 5:23 (HSV)
Los van de terechte vraag of men bijbels gezien ziel en geest als één geheel kan beschouwen, dan wel onderscheid maakt tussen geest, ziel en lichaam, zijn er in de praktijk van bevrijding en herstel ontwikkelingen ontstaan die vooral het mensbeeld van aanhangers van het laatstgenoemde onderscheid verder hebben verdiept.
Twee namen die in dit veld regelmatig terugkomen zijn Dan Duval en Arthur Burk. Beide pioniers bewegen zich binnen het charismatisch-christelijke spectrum, maar doen dat vanuit duidelijk verschillende bedieningsaccenten en doelgroepen.
Dan Duval, meer recentelijk naar voren gekomen, is vooral bekend vanuit bevrijdingsbediening, innerlijke genezing en onderwijs rond geestelijke rechtspraak, trauma en diepe lagen van herstel vanuit ritueel misbruik en programmering. Zijn bediening bereikt wereldwijd mensen die vastlopen ondanks klassieke pastorale zorg, waaronder voorgangers, coaches, bevrijdingsteams en mensen met complexe (vaak langdurige) geestelijke en psychische problematiek. Duval werkt sterk vanuit kosmologische theologie waarbij hij juridisch en herstelgericht taal en gebedsmodellen aanreikt voor diepgaande blokkades en geestelijke strijd, zoals trauma, fragmentatie en wat hij benoemt als essentie-herstel.
Arthur Burk daarentegen beweegt zich primair in de sfeer van innerlijke genezing, identiteit en relationele groei. Zijn bediening richt zich op het herstellen van het hart, gezonde hechting en het leren leven vanuit zoonschap en veiligheid bij de Vader. Hij bereikt een breed publiek van leiders, counselors, gezinnen en kerken die verlangen naar emotionele volwassenheid, innerlijke stabiliteit en duurzame verandering. Burk werkt minder juridisch en meer relationeel vanuit theologisch-pastorale benadering en ontwikkelt praktische en theologische kaders om geest, ziel en hart gezond te laten samenwerken.
Hoewel hun taal en invalshoeken verschillen, raken hun modellen elkaar op een diep niveau. Beiden proberen woorden te geven aan wat er gebeurt wanneer mensen innerlijk beschadigd zijn en hoe herstel werkelijk vorm krijgt. Dit artikel verkent hoe hun taal zich tot elkaar verhoudt en hoe je deze inzichten bijbels en pastoraal verantwoord kunt toepassen.
Arthur Burk werkt primair relationeel en functioneel. Zijn bekende onderscheid spirit, soul en heart is geen poging om nieuwe “delen” van de mens te introduceren, maar om zichtbaar te maken hoe het innerlijk functioneert. De menselijke geest is bij Burk de plaats van verbinding met God, identiteit en zoonschap. Het is het deel van de mens dat ontworpen is om veilig verbonden te zijn met de Vader en openbaring te ontvangen. De ziel is vervolgens het domein van denken, voelen en kiezen. Hier bevinden zich emoties, copingmechanismen, herinneringen en gedrag. De ziel reageert op pijn en veiligheid en leert omgaan met de werkelijkheid.
Het hart is bij Arthur Burk de diepste functionele laag. Het is niet een aparte substantie, maar de plaats waar overtuigingen worden gevormd en waar iemand uiteindelijk gelooft wie God is en wie hij zelf is. Uit dit hart komen, bijbels gezien, de bronnen van het leven voort. Wanneer het hart veiligheid ervaart, durft de geest te vertrouwen en kan de ziel tot rust komen. Wanneer het hart beschadigd is, zullen geest en ziel wel functioneren, maar vaak met terughoudendheid, angst of verdedigingspatronen.
"Uw ogen hebben mijn ongevormd begin gezien, en zij alle werden in Uw boek beschreven, de dagen dat zij gevormd werden, toen er nog niet één van hen bestond."
Psalm 139:16
Dan Duval benadert dezelfde werkelijkheid vanuit een andere hoek. Zijn focus is juridisch, kosmisch en herstellend. Ook hij erkent duidelijk geest en ziel zoals de Schrift die benoemt. De menselijke geest is het deel dat wedergeboren wordt, dat God kan kennen en dat autoriteit kan dragen. De ziel is de plaats van persoonlijkheid, herinnering en emotie en kan gefragmenteerd raken door trauma en zonde.
Duval introduceert daarnaast het begrip essentie. Essentie is volgens hem de door God gegeven levenssubstantie die identiteit, capaciteit en bestemming draagt. Het is datgene wat maakt dat de geest überhaupt kan functioneren en dat de ziel draagkracht heeft. In zijn uitleg is essentie niet hetzelfde als geest of ziel, maar ligt het daaronder als dragende realiteit. Wanneer essentie beschadigd, geroofd of vervangen is, kan volgens Duval iemand wedergeboren zijn en toch leegte, uitputting of blokkade ervaren die niet verklaard wordt door ziel of gedrag alleen.
Bijbels gezien gebruikt Duval geen tekst waarin het woord essentie letterlijk voorkomt. Hij werkt synthetisch met Schriftgedeelten over leven dat van God komt, over herstel van wat verloren of “opgegeten” is, over reiniging die dieper gaat dan gedrag, en over volheid in Christus. Vanuit die lijnen concludeert hij dat er een niveau van herstel bestaat dat voorafgaat aan functioneren en gedrag. Hier gaat hij verder dan klassieke theologie en spreekt hij zelf ook over openbaringskennis, niet over vaststaand dogma.
Wanneer je Burk en Duval naast elkaar legt, blijkt dat zij vaak dezelfde innerlijke realiteit beschrijven zoals zij die in de praktijk tegenkomen, maar met andere taal. Wat Arthur Burk hart noemt, beschrijft hoe het diepste innerlijk functioneert: overtuigingen, veiligheid en relationele positionering. Wat Dan Duval essentie noemt, beschrijft wat dat innerlijk draagt: de levenssubstantie die God geeft en die beschadigd kan raken. Je zou kunnen zeggen dat Burk helpt begrijpen hoe het innerlijk werkt, terwijl Duval adresseert wat er ontbreekt of beschadigd is wanneer herstel stagneert.
Voor pastoraal en bevrijdingswerk is het belangrijk deze modellen niet tegen elkaar uit te spelen. Burk is bijzonder behulpzaam bij thema’s als hechting, vaderbeelden, identiteit en emotionele veiligheid. Duval biedt inzicht taal en gebed voor verdrietige situaties waarin mensen ondanks jarenlange begeleiding een diep gevoel van leegte, uitputting of blokkade blijven ervaren op bepaalde vlakken. In beide gevallen is Christus het centrum: herstel vindt altijd plaats onder Zijn bloed, onder Zijn gezag en in verbinding met Zijn Geest.
"Bescherm je hart boven alles wat te behoeden is, want daaruit zijn de uitingen van het leven."
Spreuken 4:23 (HSV)
Bijbels verantwoord omgaan met deze taal vraagt om nederigheid. Geest, ziel en lichaam zijn expliciet bijbels. Hart en essentie zijn beschrijvende begrippen die helpen om innerlijke processen en verbanden te duiden. Wanneer ze functioneel worden gebruikt, onderworpen aan de Schrift en gericht op herstel en vrijheid, kunnen ze een waardevolle aanvulling zijn in Vrijspraak, bevrijding en geestelijk leiderschap.
Uiteindelijk is het doel niet om het innerlijk steeds verder op te delen, maar om heel te worden. Of je nu spreekt over genezing van het hart, herstel van essentie of vernieuwing van de ziel, het eindpunt is hetzelfde: een geschapen mens die leeft vanuit verbinding met God, gedragen door Zijn leven, vrij om te worden wie hij bedoeld is te zijn in elke dimensie en tijd.
Sven Leeuwestein.
De Bijbel gebruikt de begrippen ziel, lichaam en geest op verschillende plaatsen, bijvoorbeeld hier:
"In Zijn hand is de ziel van alles wat leeft, en de geest van al het menselijk vlees."
Job 12:10 (HSV)
en hier:
"En moge de God van de vrede Zelf u geheel en al heiligen, en mogen uw geheel oprechte geest, de ziel en het lichaam onberispelijk bewaard worden bij de komst van onze Heere Jezus Christus."
1 Thessalonicenzen 5:23 (HSV)
Los van de terechte vraag of men bijbels gezien ziel en geest als één geheel kan beschouwen, dan wel onderscheid maakt tussen geest, ziel en lichaam, zijn er in de praktijk van bevrijding en herstel ontwikkelingen ontstaan die vooral het mensbeeld van aanhangers van het laatstgenoemde onderscheid verder hebben verdiept.
Twee namen die in dit veld regelmatig terugkomen zijn Dan Duval en Arthur Burk. Beide pioniers bewegen zich binnen het charismatisch-christelijke spectrum, maar doen dat vanuit duidelijk verschillende bedieningsaccenten en doelgroepen.
Dan Duval, meer recentelijk naar voren gekomen, is vooral bekend vanuit bevrijdingsbediening, innerlijke genezing en onderwijs rond geestelijke rechtspraak, trauma en diepe lagen van herstel vanuit ritueel misbruik en programmering. Zijn bediening bereikt wereldwijd mensen die vastlopen ondanks klassieke pastorale zorg, waaronder voorgangers, coaches, bevrijdingsteams en mensen met complexe (vaak langdurige) geestelijke en psychische problematiek. Duval werkt sterk vanuit kosmologische theologie waarbij hij juridisch en herstelgericht taal en gebedsmodellen aanreikt voor diepgaande blokkades en geestelijke strijd, zoals trauma, fragmentatie en wat hij benoemt als essentie-herstel.
Arthur Burk daarentegen beweegt zich primair in de sfeer van innerlijke genezing, identiteit en relationele groei. Zijn bediening richt zich op het herstellen van het hart, gezonde hechting en het leren leven vanuit zoonschap en veiligheid bij de Vader. Hij bereikt een breed publiek van leiders, counselors, gezinnen en kerken die verlangen naar emotionele volwassenheid, innerlijke stabiliteit en duurzame verandering. Burk werkt minder juridisch en meer relationeel vanuit theologisch-pastorale benadering en ontwikkelt praktische en theologische kaders om geest, ziel en hart gezond te laten samenwerken.
Hoewel hun taal en invalshoeken verschillen, raken hun modellen elkaar op een diep niveau. Beiden proberen woorden te geven aan wat er gebeurt wanneer mensen innerlijk beschadigd zijn en hoe herstel werkelijk vorm krijgt. Dit artikel verkent hoe hun taal zich tot elkaar verhoudt en hoe je deze inzichten bijbels en pastoraal verantwoord kunt toepassen.
Arthur Burk werkt primair relationeel en functioneel. Zijn bekende onderscheid spirit, soul en heart is geen poging om nieuwe “delen” van de mens te introduceren, maar om zichtbaar te maken hoe het innerlijk functioneert. De menselijke geest is bij Burk de plaats van verbinding met God, identiteit en zoonschap. Het is het deel van de mens dat ontworpen is om veilig verbonden te zijn met de Vader en openbaring te ontvangen. De ziel is vervolgens het domein van denken, voelen en kiezen. Hier bevinden zich emoties, copingmechanismen, herinneringen en gedrag. De ziel reageert op pijn en veiligheid en leert omgaan met de werkelijkheid.
Het hart is bij Arthur Burk de diepste functionele laag. Het is niet een aparte substantie, maar de plaats waar overtuigingen worden gevormd en waar iemand uiteindelijk gelooft wie God is en wie hij zelf is. Uit dit hart komen, bijbels gezien, de bronnen van het leven voort. Wanneer het hart veiligheid ervaart, durft de geest te vertrouwen en kan de ziel tot rust komen. Wanneer het hart beschadigd is, zullen geest en ziel wel functioneren, maar vaak met terughoudendheid, angst of verdedigingspatronen.
"Uw ogen hebben mijn ongevormd begin gezien, en zij alle werden in Uw boek beschreven, de dagen dat zij gevormd werden, toen er nog niet één van hen bestond."
Psalm 139:16
Dan Duval benadert dezelfde werkelijkheid vanuit een andere hoek. Zijn focus is juridisch, kosmisch en herstellend. Ook hij erkent duidelijk geest en ziel zoals de Schrift die benoemt. De menselijke geest is het deel dat wedergeboren wordt, dat God kan kennen en dat autoriteit kan dragen. De ziel is de plaats van persoonlijkheid, herinnering en emotie en kan gefragmenteerd raken door trauma en zonde.
Duval introduceert daarnaast het begrip essentie. Essentie is volgens hem de door God gegeven levenssubstantie die identiteit, capaciteit en bestemming draagt. Het is datgene wat maakt dat de geest überhaupt kan functioneren en dat de ziel draagkracht heeft. In zijn uitleg is essentie niet hetzelfde als geest of ziel, maar ligt het daaronder als dragende realiteit. Wanneer essentie beschadigd, geroofd of vervangen is, kan volgens Duval iemand wedergeboren zijn en toch leegte, uitputting of blokkade ervaren die niet verklaard wordt door ziel of gedrag alleen.
Bijbels gezien gebruikt Duval geen tekst waarin het woord essentie letterlijk voorkomt. Hij werkt synthetisch met Schriftgedeelten over leven dat van God komt, over herstel van wat verloren of “opgegeten” is, over reiniging die dieper gaat dan gedrag, en over volheid in Christus. Vanuit die lijnen concludeert hij dat er een niveau van herstel bestaat dat voorafgaat aan functioneren en gedrag. Hier gaat hij verder dan klassieke theologie en spreekt hij zelf ook over openbaringskennis, niet over vaststaand dogma.
Wanneer je Burk en Duval naast elkaar legt, blijkt dat zij vaak dezelfde innerlijke realiteit beschrijven zoals zij die in de praktijk tegenkomen, maar met andere taal. Wat Arthur Burk hart noemt, beschrijft hoe het diepste innerlijk functioneert: overtuigingen, veiligheid en relationele positionering. Wat Dan Duval essentie noemt, beschrijft wat dat innerlijk draagt: de levenssubstantie die God geeft en die beschadigd kan raken. Je zou kunnen zeggen dat Burk helpt begrijpen hoe het innerlijk werkt, terwijl Duval adresseert wat er ontbreekt of beschadigd is wanneer herstel stagneert.
Voor pastoraal en bevrijdingswerk is het belangrijk deze modellen niet tegen elkaar uit te spelen. Burk is bijzonder behulpzaam bij thema’s als hechting, vaderbeelden, identiteit en emotionele veiligheid. Duval biedt inzicht taal en gebed voor verdrietige situaties waarin mensen ondanks jarenlange begeleiding een diep gevoel van leegte, uitputting of blokkade blijven ervaren op bepaalde vlakken. In beide gevallen is Christus het centrum: herstel vindt altijd plaats onder Zijn bloed, onder Zijn gezag en in verbinding met Zijn Geest.
"Bescherm je hart boven alles wat te behoeden is, want daaruit zijn de uitingen van het leven."
Spreuken 4:23 (HSV)
Bijbels verantwoord omgaan met deze taal vraagt om nederigheid. Geest, ziel en lichaam zijn expliciet bijbels. Hart en essentie zijn beschrijvende begrippen die helpen om innerlijke processen en verbanden te duiden. Wanneer ze functioneel worden gebruikt, onderworpen aan de Schrift en gericht op herstel en vrijheid, kunnen ze een waardevolle aanvulling zijn in Vrijspraak, bevrijding en geestelijk leiderschap.
Uiteindelijk is het doel niet om het innerlijk steeds verder op te delen, maar om heel te worden. Of je nu spreekt over genezing van het hart, herstel van essentie of vernieuwing van de ziel, het eindpunt is hetzelfde: een geschapen mens die leeft vanuit verbinding met God, gedragen door Zijn leven, vrij om te worden wie hij bedoeld is te zijn in elke dimensie en tijd.
Sven Leeuwestein.