Vandaag de dag vragen veel mensen zich af of bepaalde politici daadwerkelijk de macht hebben, of dat er op de achtergrond anderen zijn die de touwtjes in handen hebben. En dan heb ik het niet over de invloed van lobbygroepen, maar over het vermoeden dat de werkelijke macht elders ligt. Heb je je weleens afgevraagd of dit op kleinere schaal ook binnen een kerk voorkomt? Ben je ooit in een situatie geweest waarin je met een persoon sprak die de formele positie van leiderschap had, maar niet leek te spreken als de uiteindelijke verantwoordelijke?
De verborgen beïnvloeders
In sommige kerken en bedieningen kunnen er mensen zijn die achter de schermen de richting bepalen, terwijl de officiële leider niet echt op de knoppen drukt. Dit kan een charismatische persoonlijkheid zijn die veel invloed heeft opgebouwd, een oud-voorganger die niet helemaal los kan laten, of een klein groepje mensen binnen de raad of het bestuur dat de besluiten feitelijk neemt. Vaak zijn het mensen die al jaren of soms zelfs al generaties lang in de gemeente zitten en zichzelf bepaalde verworvenheden hebben toegeëigend. En omdat een kerk nu eenmaal geen bedrijf is maar een ‘zichzelf organiserende geestelijke gemeenschap in beweging’ is er meer ruimte voor ‘strategen’ om via die ‘informele organisatie’ hun visie en overtuigingen over te dragen met een kleine kans op het ervaren van negatieve gevolgen. Vaak hebben deze mensen een lange adem en vallen ze niet zo op. Deze dynamiek kan zorgen voor onduidelijkheid in wie werkelijk verantwoordelijk is, en het kan frustrerend zijn als je merkt dat gesprekken met de ‘leider’ weinig effect hebben, hoe vriendelijk en welwillend zij ook zijn of overkomen.
De leider als marionet of einzelgänger
Soms worden leiders door strategen naar voren geschoven omdat ze bepaalde kwaliteiten hebben – zoals spreken of organiseren – maar niet de echte beslissingsbevoegdheid krijgen. Dit kan gebeuren als een organisatie sterk afhankelijk is van bepaalde financiers, een sterke kerkelijke stroming of zelfs dus een invloedrijke familie binnen de gemeente. De leider wordt dan meer een uitvoerder dan een visionair, waardoor belangrijke keuzes niet altijd transparant zijn. Dit kan het vertrouwen in leiderschap ondermijnen en leidt vaak tot teleurstelling bij gemeenteleden.
Ook kan de officiële voorganger op een eilandje staan. Dan is deze zich wel degelijk bewust van het machtsspel in de gemeenschap, en zou niets liever zaken op orde stellen en verandering faciliteren, maar heeft eenvoudig weg niet (meer) het draagvlak in de gemeente om dat voor elkaar te krijgen. De leider heeft in het verleden gestreden voor de goede zaak, maar veel zaken verloren. Misschien is hij zwart gemaakt of wordt gewoon genegeerd. Nu richt hij zich vermurwt en teleurgesteld op prediking en pastoraat en houdt hij de winkel draaiende. Wachtend op een beroeping of telefoontje om elders in het land opnieuw te beginnen. Jammer genoeg kun je wel van gemeente veranderen maar neem je jezelf mee. Hij is in plaats van voorganger een einzelgänger geworden.
Gevolgen voor de gemeenschap
Wanneer een leider niet daadwerkelijk de leider is, kan dit leiden tot verwarring, frustratie en een gebrek aan richting binnen de gemeente. Gemeenteleden merken vaak dat beslissingen niet consequent worden genomen, dat er een gebrek aan visie is, of dat veranderingen telkens worden teruggedraaid. Dit kan ook schade toebrengen aan de geestelijke gezondheid van een gemeenschap, omdat men zich machteloos voelt of zich afvraagt of er verborgen agenda’s zijn.
Een gezonde kerkstructuur vereist helderheid en openheid over wie werkelijk leidinggeeft. Dit vraagt om een cultuur waarin leiders authentiek en aanspreekbaar zijn en waarin besluitvorming transparant verloopt. Alleen dan kan een kerk of bediening groeien in vertrouwen en effectiviteit.
Ja, maar zou God dat ooit toestaan?
De praktijk laat zien dat dit wel degelijk gebeurt. God heeft zijn volgelingen de verantwoordelijkheid gegeven om Zijn Woord te kennen en toe te passen. Met echte verantwoordelijkheid komt ook echte vrijheid, en dus ook de mogelijkheid om een andere weg te kiezen. De kerk heeft zichzelf op verschillende manieren georganiseerd om dit soort situaties te kaderen of te voorkomen. Maar waar mensen samenwerken en geloven, ontstaan onvermijdelijk ook machtsdynamieken.
Follow the money
Hoe kun je achterhalen waar de werkelijke macht ligt? Het principe van follow the money gaat hier ook op, in de zin dat je de totstandkoming van de besluitvorming kunt volgen. De persoon die het echte besluit heeft genomen, zou zo maar eens zo’n verborgen leider kunnen zijn.
Kijk naar de machtslijnen en volg ‘het geld’. Waar ligt de invloed? Wie heeft de langste staat van dienst? Wie zie je allerlei telefoontjes plegen of wandelen met deze of gene om een oudste of kringleider ‘bij te praten’. Vaak bij discussies over transitie, leiderschap en structuren, vooral in tijden van vernieuwing, zul je de werkelijke machthebbers ‘aan het werk’ zien. Of kunnen we ze beter machtzoekers noemen?
De verlangende mensen die vernieuwing wilden brengen, de geestelijk georiënteerde mensen en de door God aangestelde leiders voor het nieuwe seizoen, drijven vaak gekwetst rond op de zee van pijn en verwarring, getorpedeerd door deze tactische onderzeeërs die even boven komen als het ertoe doet.
Wat nu?
Een gezonde kerkstructuur vereist helderheid en openheid over wie werkelijk leidinggeeft. Dit vraagt om een cultuur waarin leiders authentiek en aanspreekbaar zijn en waarin besluitvorming transparant verloopt. Alleen dan kan een kerk of bediening groeien in vertrouwen en effectiviteit. Mijn advies is dat te doen door gezonde(n) apostelen en profeten met kracht en karakter de gemeente te laten bouwen. Er dobberen er genoeg rond.
Check wel even of ze genezen zijn.
Sven Leeuwestein
De verborgen beïnvloeders
In sommige kerken en bedieningen kunnen er mensen zijn die achter de schermen de richting bepalen, terwijl de officiële leider niet echt op de knoppen drukt. Dit kan een charismatische persoonlijkheid zijn die veel invloed heeft opgebouwd, een oud-voorganger die niet helemaal los kan laten, of een klein groepje mensen binnen de raad of het bestuur dat de besluiten feitelijk neemt. Vaak zijn het mensen die al jaren of soms zelfs al generaties lang in de gemeente zitten en zichzelf bepaalde verworvenheden hebben toegeëigend. En omdat een kerk nu eenmaal geen bedrijf is maar een ‘zichzelf organiserende geestelijke gemeenschap in beweging’ is er meer ruimte voor ‘strategen’ om via die ‘informele organisatie’ hun visie en overtuigingen over te dragen met een kleine kans op het ervaren van negatieve gevolgen. Vaak hebben deze mensen een lange adem en vallen ze niet zo op. Deze dynamiek kan zorgen voor onduidelijkheid in wie werkelijk verantwoordelijk is, en het kan frustrerend zijn als je merkt dat gesprekken met de ‘leider’ weinig effect hebben, hoe vriendelijk en welwillend zij ook zijn of overkomen.
De leider als marionet of einzelgänger
Soms worden leiders door strategen naar voren geschoven omdat ze bepaalde kwaliteiten hebben – zoals spreken of organiseren – maar niet de echte beslissingsbevoegdheid krijgen. Dit kan gebeuren als een organisatie sterk afhankelijk is van bepaalde financiers, een sterke kerkelijke stroming of zelfs dus een invloedrijke familie binnen de gemeente. De leider wordt dan meer een uitvoerder dan een visionair, waardoor belangrijke keuzes niet altijd transparant zijn. Dit kan het vertrouwen in leiderschap ondermijnen en leidt vaak tot teleurstelling bij gemeenteleden.
Ook kan de officiële voorganger op een eilandje staan. Dan is deze zich wel degelijk bewust van het machtsspel in de gemeenschap, en zou niets liever zaken op orde stellen en verandering faciliteren, maar heeft eenvoudig weg niet (meer) het draagvlak in de gemeente om dat voor elkaar te krijgen. De leider heeft in het verleden gestreden voor de goede zaak, maar veel zaken verloren. Misschien is hij zwart gemaakt of wordt gewoon genegeerd. Nu richt hij zich vermurwt en teleurgesteld op prediking en pastoraat en houdt hij de winkel draaiende. Wachtend op een beroeping of telefoontje om elders in het land opnieuw te beginnen. Jammer genoeg kun je wel van gemeente veranderen maar neem je jezelf mee. Hij is in plaats van voorganger een einzelgänger geworden.
Gevolgen voor de gemeenschap
Wanneer een leider niet daadwerkelijk de leider is, kan dit leiden tot verwarring, frustratie en een gebrek aan richting binnen de gemeente. Gemeenteleden merken vaak dat beslissingen niet consequent worden genomen, dat er een gebrek aan visie is, of dat veranderingen telkens worden teruggedraaid. Dit kan ook schade toebrengen aan de geestelijke gezondheid van een gemeenschap, omdat men zich machteloos voelt of zich afvraagt of er verborgen agenda’s zijn.
Een gezonde kerkstructuur vereist helderheid en openheid over wie werkelijk leidinggeeft. Dit vraagt om een cultuur waarin leiders authentiek en aanspreekbaar zijn en waarin besluitvorming transparant verloopt. Alleen dan kan een kerk of bediening groeien in vertrouwen en effectiviteit.
Ja, maar zou God dat ooit toestaan?
De praktijk laat zien dat dit wel degelijk gebeurt. God heeft zijn volgelingen de verantwoordelijkheid gegeven om Zijn Woord te kennen en toe te passen. Met echte verantwoordelijkheid komt ook echte vrijheid, en dus ook de mogelijkheid om een andere weg te kiezen. De kerk heeft zichzelf op verschillende manieren georganiseerd om dit soort situaties te kaderen of te voorkomen. Maar waar mensen samenwerken en geloven, ontstaan onvermijdelijk ook machtsdynamieken.
Follow the money
Hoe kun je achterhalen waar de werkelijke macht ligt? Het principe van follow the money gaat hier ook op, in de zin dat je de totstandkoming van de besluitvorming kunt volgen. De persoon die het echte besluit heeft genomen, zou zo maar eens zo’n verborgen leider kunnen zijn.
Kijk naar de machtslijnen en volg ‘het geld’. Waar ligt de invloed? Wie heeft de langste staat van dienst? Wie zie je allerlei telefoontjes plegen of wandelen met deze of gene om een oudste of kringleider ‘bij te praten’. Vaak bij discussies over transitie, leiderschap en structuren, vooral in tijden van vernieuwing, zul je de werkelijke machthebbers ‘aan het werk’ zien. Of kunnen we ze beter machtzoekers noemen?
De verlangende mensen die vernieuwing wilden brengen, de geestelijk georiënteerde mensen en de door God aangestelde leiders voor het nieuwe seizoen, drijven vaak gekwetst rond op de zee van pijn en verwarring, getorpedeerd door deze tactische onderzeeërs die even boven komen als het ertoe doet.
Wat nu?
Een gezonde kerkstructuur vereist helderheid en openheid over wie werkelijk leidinggeeft. Dit vraagt om een cultuur waarin leiders authentiek en aanspreekbaar zijn en waarin besluitvorming transparant verloopt. Alleen dan kan een kerk of bediening groeien in vertrouwen en effectiviteit. Mijn advies is dat te doen door gezonde(n) apostelen en profeten met kracht en karakter de gemeente te laten bouwen. Er dobberen er genoeg rond.
Check wel even of ze genezen zijn.
Sven Leeuwestein